* NỘI DUNG SÁCH:
Từ đầu những năm 1900, cà phê – loại đồ uống sử dụng hàng ngày – đã trở thành thức uống phổ biến và quen thuộc của người Nhật. Cuốn sách này đề cập đến lịch sử của cà phê ở Nhật Bản từ những ngày đầu tiên cho đến các công năng hiện thời: từ khi nó được sử dụng như một bài thuốc trong cộng đồng những người Nhật sống gần các khu định cư nước ngoài, hay như một chất kích thích của gái làng chơi ở Nagasaki vào thế kỷ 17… cho đến các công năng thông dụng (và đặc thù) của cà phê ngày nay.
Qua lăng kính nhân học của tác giả Merry White, chúng ta phát hiện ra rằng ở Nhật Bản, cà phê không chỉ đơn thuần là một thức uống; nó còn là con tàu chứa đựng những câu chuyện về con người, thành phố và lịch sử chung của quốc gia này.
* MỘT SỐ TRÍCH ĐOẠN HAY:
⊕ Quán cà phê là thứ “muôn hình vạn trạng”; sự tồn tại bền bỉ của nó đến từ tính mềm dẻo của nó. Không phải là nhà hay chốn làm việc, nơi được gọi là “không gian thứ ba” này đã xoay vần để phù hợp với những biến chuyển ở hai không gian còn lại khi mà các loại hình công việc đã trở nên di động hơn, các nhiệm vụ nội trợ đã ít đòi hỏi hơn, còn người dân thì di chuyển nhiều hơn. (31)
⊕ Đây không phải một cuốn hồi ký mà là những góc nhìn về một trào lưu đô thị tại Nhật Bản mang tên “cà phê và các quán cà phê”, với những quan sát được rút ra từ hơn 40 năm tìm hiểu. Những mô tả trong sách không nên được coi là nguồn tham khảo cho các ký ức hoài niệm xưa cũ – quán cà phê không cần bất kỳ người vệ binh trung thành nào. (12)
⊕ Với tất cả những biến chuyển và ảnh hưởng theo thời gian, dường như không có một định nghĩa chung thế nào là một “quán cà phê Nhật Bản”. Nếu gạn lọc thì đó có thể là nơi mà “không gian” và “cà phê” là hai yếu tố mấu chốt, và là nơi các yếu tố khác như “giải trí” và “nghỉ ngơi” trong thời gian ngắn đã thay thế cho “trách nhiệm” và sự lặp lại của cuộc sống thường nhật. Hoặc đó có thể, như một doanh nhân Nhật từng nhận xét, là một nơi bạn ghé thăm mà không nhất thiết phải làm bất kỳ điều gì – “Đó chẳng phải là một nơi tuyệt vời hay sao?” (39)
⊕ Tìm về những quán cà phê còn là các nhà hoạt động chính trị, nghệ sĩ, nhà văn và nhạc công xa xứ người Nhật trước đó từng lưu lại ở một Thượng Hải phồn hoa, hay tại các thủ đô trời Âu. Ngay khi được du nhập, các quán cà phê ở Nhật đã trở thành địa điểm yêu thích của người dân bản địa, và dù chúng là nơi vun đắp các ý tưởng và nghệ thuật ngoại lai, chúng đã không còn lưu hương để có thể gợi nhớ đến văn hóa phương Tây. (18)
⊕ Các quán cà phê trong thời đại này là nơi chốn cộng đồng giúp người dân tìm niềm vui trong những năm đầu giai đoạn tái thiết. Khi đó quán cà phê cũng là nơi dành cho những công dân có đời sống xã hội đơn sắc – sinh viên nghèo, những người đàn ông hay phụ nữ mất đi gia đình mình trong chiến tranh, hay những công nhân có nhà ở chật chội ngột ngạt để lui về mỗi tối. (105)
⊕ Một “bản sắc văn hóa” đặc biệt mà ông coi là quan trọng đối với văn hóa kinh doanh tại đây: nếu bạn ở Nhật Bản và bạn có cuộc hẹn, bạn phải tuyệt đối đúng giờ, thậm chí cần đến sớm vài phút. Để chắc chắn làm được điều này, bạn phải đến gần địa điểm hẹn thậm chí còn sớm hơn nữa. Bạn cần đảm bảo có 15 hoặc 20 phút trước khi đến nơi so với giờ hẹn chính xác, và cần trông tươi mới và thư thái. Ngoài quán cà phê ra thì liệu bạn còn có thể lấp đầy khoảng trống đó, và xoa dịu sự mỏi mệt khi phải di chuyển nhiều, ở đâu đây? Đối với ông, chỉ riêng thực tế đơn giản này trong cung cách kinh doanh của người Nhật cũng có thể giải thích cho sự phổ biến của các quán cà phê. (64)
⊕ Ông đã phục vụ nhiều thế hệ khách hàng: “Nếu một cô khách trẻ từ Aoyama Gakuen đến đây lúc cô ấy 20 tuổi, cô ấy có thể sẽ sớm dẫn theo một khách nam trẻ, họ có thể sẽ kết hôn và sinh hạ một đứa bé, và rồi cô ấy sẽ dẫn đứa bé đến khoe với tôi. Đứa bé sau đó sẽ tiếp tục lớn lên rồi lại sinh hạ thêm, rồi “con đàn cháu đống” đó sẽ lại ghé quán”. Ông cho biết quán cà phê có rất nhiều “đứa cháu” như vậy. (123)
* ĐỌC THÊM
(1) Coffee Life in Japan (Amazon)
(2) Sự kiện giao lưu “Văn hóa ẩm thực Nhật Bản” (Japan Foundation)